السيد محمد باقر الداماد ( الميرداماد )
135
تقويم الايمان وشرحه كشف الحقائق للعلوي ( تعليقات النوري )
افزون بر موارد ياد شده ، أو رسائل مستقلّى چون : رسالهء بسيط الحقيقة كل الأشياء ، رسالهء وحدت وجود ، « 1 » مجموعهء اجوبهاى به زبان پارسى « 2 » وشرح حديث أمير المؤمنين عليه السّلام دارد ؛ وگاه به شرح آثار ديگران نيز پرداخته است كه از آن جمله است : حواشي بر شرح فوايد شيخ احمد احسايى ، حواشي بر شوارق الإلهام وحواشي بر تقويم الإيمان كه ذكر آن گذشت . آخوند نوري با قرآن كريم نيز انس وآشنايى فراوان داشت . از اين رو تفسير مفصّلى زيادة بر سه هزار بيت ، بر سورهء توحيد نگاشت كه مشتمل بر عصارهء امّهات مباحث إلهيات بالمعنى الأخصّ مىباشد . وامّا كتاب حجّة الإسلام في ردّ ميزان الحقّ كه در واقع پاسخى پارسى به شبهات پادرى نصراني بر ديدگاههاى اسلام ومشتمل بر عالىترين مسائل كلامي ، فلسفي ، عرفانى وتحقيقات عاليه پيرامون آيات باهرات قرآني وروايات صادر از اولياى معصومين عليهم السّلام مىباشد « 3 » ، حاكى از أوج تعصّبات ديني وصبغههاى كلامي اين حكيم متألّه است . نكتهء جالب توجّه در آثار أو اينكه برخى از آنها را پيش از سنين سى سالگى نگاشته است . در كلّ ، اندك آثار آخوند ملّا على نوري كه به نسل امروز به ارث رسيده ، از عميقترين ودقيقترين آثاري است كه در زمينهء دانشهاى عقلي ، تفسير وتأويل قرآن ، شرح وتبيين روايات به رشته تحرير درآمده ، وبه جرئت مىتوان گفت كه از جهاتى در نوع خود بىنظير است . آخوند نوري شخصي شوخطبع وظريف نيز بود ، وخطّ شكسته را خوش مىنوشت . گويند : « در خطّ شكسته سرآمد أهل زمان بود ونزد درويش مشق كرده بود . » « 4 » أو قريحهء شعرسرايى نيز داشت . مباحث عميق فلسفي ومضامين بلند عرفانى را
--> ( 1 ) . رسائل فلسفي بسيط الحقيقة كلّ الأشياء ووحدت وجود ، صص 9 - 63 ومنتخباتى از آثار حكماى الهى إيران ، ج 4 ، ص 540 . ( 2 ) . در سال 1305 در حاشيهء تفسير سورة الأعلى صدر المتألّهين شيرازي چاپ شده است . ( 3 ) . منتخباتى از آثار حكماى الهى إيران ، ج 4 ، ص 540 . ( 4 ) . ر . ك : تاريخ حكماء وعرفاء متأخّر بر صدر المتألّهين ، ص 35 .